Een hardnekkige gedachte is dat schermtijd je kind rustig maakt of dat je kind hierdoor kan ontprikkelen. Maar is dat wel zo? Voor ik hier verder op in gaan wil ik je eerst meenemen in een stukje prikkelverwerking. Zoals je wellicht al hebt gelezen op de pagina over mij ben ik ergotherapeut en heb ik een specialisatie in sensorische informatieverwerking (prikkelverwerking) bij kinderen.
Wist je dat we 8 zintuiglijke systemen hebben?
- Proprioceptief (waar is je lichaam in de ruimte en hoeveel kracht gebruik je met je spieren)
- Vestibulair (betrokken bij beweging en balans)
- Auditief (horen)
- Visueel (zien)
- Tast (voelen)
- Olfactorisch (ruiken)
- Gustatorisch (proeven)
- Interoceptie (gevoel voor honger, volle blaas of buikpijn door spanning)
Prikkels op school
Als we even een gemiddelde schooldag doorlopen met deze 8 systemen in ons achterhoofd. Wat voor prikkels krijgt een kind allemaal te verwerken gedurende een schooldag?
Dit zijn onder andere:
- geluiden uit de klas
- verbale uitleg van de juf
- geuren
- de bewegingen en geluiden van andere kinderen
- het gevoel van de stoel waar je op zit
- het gevoel van je potlood in je hand
Een kind moet daarnaast storende prikkels kunnen filteren zodat hij zich kan focussen. Bijvoorbeeld als van alles ziet gebeuren op de gang. Dat een kind na een schooldag moe is snap ik wel! Maar wat valt op?
Disbalans tussen de zintuigsystemen
Je ziet dat 2 zintuigsystemen erg veel gebruikt worden. Het visuele (zien) systeem en het auditieve (horen) systeem. Deze systemen zijn de hele dag bezig met luisteren en kijken om de les te volgen, werk te maken, storende geluiden te filteren en in de gaten te houden wat er om je heen gebeurt.
De andere zintuigsystemen worden eerder wat te weinig gestimuleerd. Zo bewegen kinderen erg weinig op school.
Overprikkeling
Vervolgens komt je kind thuis en merk jij dat hij of zij moe is. Overprikkeling kan er uitzien als: afwezig lijken, terugtrekken, glazig uit de ogen kijken en moeilijk contact krijgen (in eigen bubbel zitten). Of juist als: onrustig, druk of hyper gedrag, moeite om stil te zitten en duidelijk naar iets opzoek om te doen. Kinderen kunnen in een staat van overprikkeling vaak minder goed luisteren en instructies opvolgen en zijn snel emotioneel.
Je denkt: ga maar even een filmpje kijken om rustig te worden.
Wat je dan doet is nog meer visuele (zien) en auditieve (horen) prikkels toevoegen terwijl deze zintuigsystemen al aardig belast zijn na een dag school.
Dat je kind moe is na school is niet zo gek. En als je kind met een telefoon of tablet wel even stilzit snap ik dat je het idee krijgt dat hij rustig is. Maar de kans is een stuk groter dat je kind overspoeld wordt door alle prikkels die het scherm geeft dan dat hij op dat moment aan het ontwikkelen is.
Waarom werkt schermtijd niet als manier om te ontprikkelen?
- Het is (te) intense en onnatuurlijke stimulatie. De felheid van het scherm, de bewegingen en felle kleuren geven veel sterke visuele prikkels. En niet te vergeten het geluid. In veel gevallen kan een kind weinig controle uitoefenen over de intensiteit van de visuele stimulatie van het scherm (geluid kan wel zachter of uitgezet worden maar is vaak nodig om de inhoud te begrijpen).
- Zoals ik al benoemde belast je de zintuigsystemen die al erg veel prikkels gehad hebben die dag. Terwijl andere zintuigsystemen juist te weinig gestimuleerd zijn. Er is dus sprake van disbalans tussen de verschillende systemen.
- Het leidt af. Net als bij heftige emoties leidt het kijken naar video’s/spelen van spelletjes af van wat er gaande is van binnen. Het vaak onprettige gevoel van overprikkeling (of emoties) wordt opzijgeschoven en vermeden. Er is hierdoor geen ruimte om de dag te verwerken.
Het kan dus lijken alsof je kind rustig is maar de kans is groot dat er geen sprake is van verwerking van prikkels. Schermtijd is geen rustmoment maar het geeft je kind juist meer prikkels om te verwerken.
Wat zijn goede manieren om te ontprikkelen en te verwerken na een schooldag?
Ik focus hierbij op het inzetten van de andere zintuigsystemen om het geheel weer in balans te brengen.
- Bewegen! Of het nu fietsen, rennen, klimmen, schommelen of met een bal spelen is, bewegen is een erg effectieve manier om prikkels te reguleren. De intensiteit mag hoog zijn want kinderen bewegen over het algemeen veel te weinig. Dus als je kind met rode wangen terugkomt van buitenspelen weet je dat dit gelukt is!
- Tactiel materiaal: zand, water, klei, verf of een rijstbak: alles wat je kan voelen. Doordat je actief het tastzintuig aanspreekt komt je kind vanuit zijn hoofd weer in contact met zijn lichaam. Andere manieren zijn: met blote voeten door het gras lopen, je helemaal insmeren met bodylotion, een massage, in bad gaan of een huisdier aaien.
- Andere zintuigen gebruiken: een lekker geurtje (geurkaars, wierook, geurende olie) kan rustgevend werken. Stevig eten om op te kauwen of een papieren bal wegblazen met een rietje (blaasvoetbal) zijn minder bekende manieren om het zintuigsysteem te reguleren!
- En tenslotte: vrij en zelfstandig spelen. Kinderen verwerken ook door de gebeurtenissen van de dag te verwerken in hun spel. Het kan best zijn dat je een uitspraak van de juf langs hoort komen in het fantasiespel van je kind.
Hoe ontprikkel jij na een lange dag?
Misschien vind je deze post confronterend. Heel veel volwassenen gebruiken hun telefoons en tablets ook als ‘rust’. Maar diep van binnen weten we wel dat dit ons niet echt rust brengt. Het is met name rust omdat het afleidt van wat er echt gaande is in ons hoofd en lijf, dat wat misschien oncomfortabel is. Schermtijd is in feite de easy way out.
En ik snap het! Het is heel logisch dat we na een drukke werkdag behoefte hebben aan gedachteloos scrollen. Hier is ons dopamine systeem bij betrokken en zoals ik in de post beschrijf vermijden we op deze manier wat er echt allemaal speelt.
Maar juist in de drukke wereld van nu denk ik dat het een belangrijke vaardigheid is om wel te kunnen stilstaan bij hoe we ons voelen in ons lijf en in ons hoofd.
Of het nu sporten, wandelen, tekenen, schoonmaken, iets bakken, een bad nemen, zingen of dansen is: vind een manier voor jou die leidt tot ontprikkeling zonder dat daar een scherm voor nodig is. Gebruik de zintuigsystemen die ik noem als inspiratie om te kijken wat werkt voor jou.
Als we willen dat kinderen opgroeien tot volwassenen die kunnen luisteren naar hun lichaam en behoeftes dan moeten we daar op jonge leeftijd begeleiding in bieden. En je leert dit niet door te ontwijken hoe je je voelt. Maar juist door te zoeken naar wat je eigen voorkeur is, wat helpt om je hoofd en lijf weer rustig te krijgen. Wat mij betreft is het essentieel om te leren op deze manier voor jezelf te kunnen zorgen.
Hoe ontprikkel jij na een lange dag?
Wil je minderen of stoppen met schermtijd en dit vervangen door vrij spel? Volg de gratis Schermtijd Detox!
Meer lezen over prikkelverwerking? Zie deze uitleg van Sensonate
